Aretha Franklin: Królowa Soulu, Natural Woman, Make Me Feel Like

6

Aretha Franklin, powszechnie uznawana za „Królową Soul”, była legendarną amerykańską piosenkarką, autorką tekstów, pianistką i producentką muzyczną, której kariera trwała od 1954 do 2017 roku. Urodzona 25 marca 1942 roku, na sierpień 2018 roku miała 76 lat. Była dwukrotnie zamężna i matką czworga dzieci, a jej dziedzictwo obejmuje nie tylko muzykę, ale także zaangażowanie w ruch na rzecz praw obywatelskich. Jej wpływ na muzykę soul i gatunki pokrewne jest nieoceniony, a jej siła wokalna i zaangażowanie w ruch na rzecz praw obywatelskich uczyniły ją ikoną kultury. Jest jedną z najlepiej sprzedających się artystek w historii, z ponad 75 milionami sprzedanych płyt na całym świecie.

Aretha Louise Franklin urodziła się 25 marca 1942 roku w Memphis w stanie Tennessee. Jej rodzice, Clarence LaVaughn „C. L.” Franklin, znany kaznodzieja baptystyczny, oraz Barbara Siggers Franklin, utalentowana pianistka i wokalistka, zapewnili jej wczesne zanurzenie w świecie muzyki gospel. Niestety, jej rodzice rozstali się w 1948 roku, a matka zmarła w 1952 roku, co miało znaczący wpływ na wczesne życie młodej Arethy. Wychowaniem Arethy po śmierci matki zajmowało się kilka kobiet, w tym jej babcia Rachel oraz słynna piosenkarka gospel Mahalia Jackson, co ukształtowało jej emocjonalny i muzyczny rozwój. Aretha Franklin zmarła 16 sierpnia 2018 roku w Detroit w stanie Michigan, w wieku 76 lat. Przez całą swoją karierę zawodową, która trwała nieprzerwanie od 1954 do 2017 roku, realizowała się jako piosenkarka, autorka tekstów, pianistka, producentka muzyczna oraz aktywna działaczka na rzecz praw obywatelskich. Powszechnie uznawana za „Królową Soul” (Queen of Soul), została dwukrotnie sklasyfikowana przez magazyn „Rolling Stone” jako największa piosenkarka wszech czasów, co podkreśla jej bezprecedensowy wpływ na historię muzyki.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: 76 lat (na sierpień 2018)
• Żona/Mąż: Dwukrotnie zamężna (Ted White, Glynn Turman)
• Dzieci: Czwórka dzieci
• Zawód: Piosenkarka, autorka tekstów, pianistka, producentka muzyczna
• Główne osiągnięcie: Uznana za „Królową Soul”, ikona muzyki gospel i R&B, ważna postać w walce o prawa obywatelskie

Rodzina i życie prywatne Arethy Franklin

Życie osobiste Arethy Franklin było naznaczone zarówno miłością, jak i stratą. Jej ojciec, Clarence LaVaughn „C. L.” Franklin, był wpływowym kaznodzieją baptystycznym, znanym jako minister o „milionowym głosie”, który zarabiał spore sumy za swoje kazania. Matka, Barbara Siggers Franklin, była utalentowaną wokalistką i pianistką, która zaszczepiła w córce zamiłowanie do muzyki. Niestety, rodzice Arethy rozstali się w 1948 roku z powodu niewierności ojca. Matka zmarła na zawał serca 7 marca 1952 roku, krótko przed 10. urodzinami córki, co było dla niej ogromnym ciosem. Wychowaniem Arethy po śmierci matki zajmowało się kilka kobiet, w tym jej babcia Rachel oraz słynna piosenkarka gospel Mahalia Jackson, które miały ogromny wpływ na jej rozwój emocjonalny i muzyczny. Artystka była dwukrotnie zamężna. Jej pierwszym mężem był Ted White, z którym wzięła ślub w 1961 roku i zakończyła małżeństwo w 1969 roku. Drugim mężem był aktor Glynn Turman, z którym była związana od 1978 do rozwodu w 1984 roku. Aretha Franklin doczekała się czwórki dzieci. Po raz pierwszy została matką w wieku zaledwie 12 lat, rodząc syna Clarence’a, którego ojcem był Edward Jordan Sr. Związek ten był później potwierdzony w jej testamencie. Aritha miała również dwie siostry, Ermę i Carolyn Franklin, które również były związane z branżą muzyczną i wspierały ją w jej artystycznej drodze. Siostry te były również wokalistkami, które często towarzyszyły jej na scenie i w nagraniach. Ich wspólna pasja do muzyki była widoczna przez całe życie.

Dzieci Arethy Franklin

• Clarence (ur. ok. 1955)

Choć fakty podają informację o czwórce dzieci, imiona pozostałych nie są dostępne w dostarczonych materiałach. Clarence był jej pierwszym dzieckiem, a jego ojcem był Edward Jordan Sr.

Kariera muzyczna Arethy Franklin

Początki kariery: Od kościelnych chórów do nagrań

Przygodę ze śpiewem Aretha Franklin rozpoczęła już jako dziecko w New Bethel Baptist Church w Detroit. Jej debiut miał miejsce podczas nabożeństwa, gdy wykonała hymn „Jesus, Be a Fence Around Me”. W wieku 12 lat jej karierą zaczął zarządzać ojciec, zabierając ją na trasy koncertowe znane jako „gospel caravan”. Te wczesne doświadczenia ugruntowały jej podstawy w muzyce gospel i nauczyły ją scenicznego rzemiosła. Jej pierwsze nagrania zrealizowała dla wytwórni J.V.B. Records, która w 1956 roku wydała jej debiutancki singiel „Never Grow Old”. Już w wieku 14 lat nagrała swój pierwszy album, „Songs of Faith”, który stanowił świadectwo jej wczesnego talentu i głębokiego zakorzenienia w muzyce religijnej. W tym okresie jej styl był mocno osadzony w tradycji gospel, co było widoczne w jej wykonaniach i sposobie interpretacji utworów. Te wczesne nagrania pokazywały jej potencjał, który miał rozwinąć się w przyszłości.

Przełom w karierze: Atlantic Records i sukcesy

W wieku 18 lat, za zgodą ojca, Aretha Franklin przeniosła się do Nowego Jorku, aby rozwijać swoją karierę w muzyce pop. Podpisała kontrakt z Columbia Records jako „five-percent artist”, odrzucając wcześniejsze propozycje od RCA Victor oraz raczkującej wówczas wytwórni Tamla (Motown). Okres ten był ważnym etapem w jej rozwoju artystycznym, choć nie przyniósł jej jeszcze oczekiwanego przełomu. Prawdziwy zwrot w karierze nastąpił po wygaśnięciu kontraktu z Columbią w 1966 roku i podpisaniu umowy z Atlantic Records. Tam, pod okiem producenta Jerry’ego Wexlera, Aretha Franklin odnalazła swoje brzmienie, które połączyło jej gospelowe korzenie z elementami R&B i soulu. To właśnie w Atlantic Records nagrała swoje największe hity, takie jak przełomowy singiel „Respect”, który stał się hymnem ruchu na rzecz praw obywatelskich i praw kobiet, oraz albumy „I Never Loved a Man the Way I Love You” i „Lady Soul”. Te wydawnictwa ugruntowały jej pozycję jako „Królowej Soul” i przyniosły jej ogólnoświatowe uznanie. Jej zdolność do interpretacji utworów i nadawania im osobistego charakteru stała się znakiem rozpoznawczym jej stylu.

Dalsza kariera: Arista Records i lata 80.

Po sukcesach w Atlantic Records, w 1979 roku Aretha Franklin opuściła wytwórnię i podpisała kontrakt z Arista Records. Ta zmiana otworzyła nowy rozdział w jej karierze, prowadząc do ożywienia jej popularności w latach 80. Arista Records pozwoliła jej na dalsze eksplorowanie różnych stylów muzycznych, jednocześnie zachowując jej charakterystyczne brzmienie. W tym okresie wydała albumy takie jak „Jump to It”, „Who’s Zoomin’ Who?” oraz przebój „Freeway of Love”, które potwierdziły jej status jako jednej z najważniejszych artystek dekady. Jej zdolność do adaptacji i pozostawania na szczycie listy przebojów przez dekady świadczy o jej niezwykłym talencie i wszechstronności. W tym okresie jej muzyka nadal ewoluowała, czerpiąc inspiracje z ówczesnych trendów, ale zawsze z zachowaniem jej unikalnego stylu wokalnego. Te albumy pokazały, że Aretha Franklin potrafiła odnaleźć się w zmieniającym się krajobrazie muzycznym.

Sprzedaż płyt i obecność na listach przebojów

Aretha Franklin jest jedną z najlepiej sprzedających się artystek w historii muzyki, z imponującym wynikiem ponad 75 milionów sprzedanych płyt na całym świecie. Jej dyskografia obejmuje liczne albumy studyjne, koncertowe i kompilacje, które zdobyły platynowe i złote certyfikaty. Artystka miała również ogromny wpływ na listy przebojów, z imponującą liczbą 112 singli, które pojawiły się na prestiżowej liście Billboardu. Ta wszechstronna obecność na listach przebojów, od lat 60. po późniejsze dekady, świadczy o jej długotrwałej popularności i wpływie na przemysł muzyczny. Jej utwory, takie jak „Respect”, „(You Make Me Feel Like) A Natural Woman” czy „I Say a Little Prayer”, stały się ponadczasowymi klasykami, które są nadal chętnie słuchane i odtwarzane przez kolejne pokolenia. Ta niezwykła zdolność do utrzymywania się na szczycie list przebojów przez tak długi czas jest dowodem jej niezwykłego talentu i wszechstronności jako artystki. Jej muzyka przekraczała bariery gatunkowe i pokoleniowe.

Warto wiedzieć: Przez całą swoją karierę zawodową, która trwała nieprzerwanie od 1954 do 2017 roku, Aretha Franklin realizowała się jako piosenkarka, autorka tekstów, pianistka, producentka muzyczna oraz aktywna działaczka na rzecz praw obywatelskich.

Nagrody i osiągnięcia Arethy Franklin

Nagrody Grammy i nominacje

Aretha Franklin zdobyła łącznie 18 nagród Grammy przy 44 nominacjach, co czyni ją jedną z najbardziej uhonorowanych artystek w historii tej prestiżowej nagrody. Jej talent został doceniony w licznych kategoriach, w tym za najlepsze wykonanie wokalne w gatunkach R&B, gospel i pop. Szczególnie imponująca jest jej bezprecedensowa seria ośmiu statuetek z rzędu w kategorii Best Female R&B Vocal Performance, którą zdobywała nieprzerwanie w latach 1968–1975. Ta dominacja w kategorii wokalnych utworów R&B świadczy o jej niezrównanej sile wokalnej i wpływie na gatunek. Nagrody te potwierdzają jej status jako jednej z największych wokalistek wszech czasów. Jej dyskografia zawiera wiele utworów, które zasłużyły na uznanie jury Grammy.

Rock and Roll Hall of Fame i inne galerie sław

W 1987 roku Aretha Franklin zapisała się w historii jako pierwsza kobieta, która została wprowadzona do Rock and Roll Hall of Fame. To historyczne wydarzenie otworzyło drogę dla wielu kolejnych artystek, podkreślając jej przełomową rolę w muzyce popularnej. Jej zasługi zostały również docenione przez inne prestiżowe instytucje. Została wprowadzona do UK Music Hall of Fame w 2005 roku, Gospel Music Hall of Fame w 2012 roku, a pośmiertnie do National Women’s Hall of Fame w 2020 roku. Te liczne wyróżnienia potwierdzają jej wszechstronny wpływ na różne gatunki muzyczne i jej znaczenie jako ikony kultury. Jej nazwisko pojawia się w panteonie największych artystów historii muzyki.

Wyróżnienia państwowe i specjalne

Poza nagrodami muzycznymi, Aretha Franklin została uhonorowana najwyższymi odznaczeniami państwowymi Stanów Zjednoczonych. Otrzymała Narodowy Medal Sztuki, przyznawany za wybitne zasługi dla rozwoju sztuki w USA, oraz Prezydencki Medal Wolności, jedno z najwyższych cywilnych odznaczeń w kraju, przyznawane za wybitne zasługi dla narodu. Te wyróżnienia podkreślają jej znaczenie nie tylko jako artystki, ale także jako ważnej postaci w amerykańskim życiu publicznym i kulturalnym. W 2019 roku jury Nagrody Pulitzera przyznało jej pośmiertnie specjalne wyróżnienie za jej niezatarty wkład w amerykańską muzykę i kulturę trwający ponad pięć dekad. To wyróżnienie stanowi symboliczne uznanie jej trwałego dziedzictwa.

Aretha Franklin w filmie i mediach

Rola w „The Blues Brothers”

Aretha Franklin zaznaczyła swoją obecność w świecie filmu, występując w kultowej komedii muzycznej z 1980 roku pt. „The Blues Brothers”. W filmie wcieliła się w rolę właścicielki restauracji, która wykonuje swój niezapomniany przebój „Think”. Jej energetyczne i potężne wykonanie utworu, w połączeniu z charakterystycznym stylem, stało się jednym z najbardziej pamiętnych i ikonicznych momentów filmu, potwierdzając jej charyzmę również na ekranie. Jej udział w tym filmie przyczynił się do popularyzacji jej muzyki wśród szerszej publiczności i pokazał jej wszechstronność jako artystki.

Wizerunek w kulturze i hołdy

Życie i twórczość Arethy Franklin stały się inspiracją dla wielu produkcji medialnych, a jej wizerunek jako ikony popkultury był wielokrotnie wykorzystywany w hołdach i portretach artystycznych. Od filmów dokumentalnych po fabularne biografie, jej historia jest opowiadana i celebrowana, podkreślając jej trwałe dziedzictwo. Jej muzyka jest nieustannie odtwarzana i wykorzystywana w filmach, serialach telewizyjnych i reklamach, co świadczy o jej ponadczasowej popularności. Wokalistka stała się symbolem siły, niezależności i niezrównanego talentu, a jej wpływ na muzykę i kulturę jest nie do przecenienia. Jej wpływ jest widoczny w twórczości wielu współczesnych artystów, którzy wymieniają ją jako swoją inspirację.

Aktywizm i osobowość Arethy Franklin

Zaangażowanie w ruch na rzecz praw obywatelskich

Aretha Franklin była głęboko zaangażowana w ruch na rzecz praw obywatelskich w Stanach Zjednoczonych. Już jako 16-latka brała udział w trasie koncertowej z dr. Martinem Lutherem Kingiem Jr., wspierając jego walkę o równość rasową. Jej zaangażowanie nie ograniczało się do występów; była aktywną uczestniczką i orędowniczką zmian społecznych. Jej obecność na pogrzebie dr. Martina Luthera Kinga Jr. w 1968 roku była symbolicznym wyrazem jej wsparcia i żalu po stracie jednego z najważniejszych liderów ruchu. Jej postawa i działania miały realny wpływ na kształtowanie świadomości społecznej i promowanie idei równości.

„Respect” jako hymn równouprawnienia

Wykorzystywała swoją sławę i muzykę jako potężne narzędzie do walki o równouprawnienie rasowe oraz prawa kobiet. Jej niezapomniany przebój „Respect”, pierwotnie nagrany przez Otisa Reddinga, w jej wykonaniu stał się hymnem emancypacji, symbolem siły, godności i żądania szacunku. Utwór ten stał się manifestem dla osób marginalizowanych, dodając im otuchy i determinacji w walce o swoje prawa. Jej przekaz muzyczny był zawsze związany z jej zaangażowaniem społecznym, co czyniło ją artystką o głębokim przesłaniu. Wiele jej utworów, takich jak „(You Make Me Feel Like) A Natural Woman” czy „Chain of Fools”, poruszało tematykę kobiecej siły i niezależności, co rezonowało z milionami kobiet na całym świecie.

Naturalny talent muzyczny

W młodości Aretha Franklin uczyła się grać na pianinie ze słuchu, co świadczy o jej niezwykłym, naturalnym talencie muzycznym. Rozwijała swoje umiejętności bez formalnego wykształcenia w tym kierunku, co tylko podkreśla jej wrodzone zdolności i intuicję muzyczną. Jej zdolność do improwizacji i tworzenia unikalnych aranżacji była widoczna przez całą jej karierę. Ten nieoszlifowany, ale potężny talent, połączony z jej gospelowym wychowaniem, stworzył unikalne brzmienie, które na zawsze zmieniło oblicze muzyki soul. Jej umiejętności pianistyczne były integralną częścią jej wokalnego stylu, tworząc spójną i potężną całość artystyczną. Jej zdolność do komponowania i aranżowania własnych utworów świadczyła o jej wszechstronności jako muzyka.

Zdrowie i śmierć Arethy Franklin

Przyczyna śmierci: Nowotwór trzustki

Aretha Franklin zmarła w swoim domu w Detroit, a przyczyną jej śmierci był zaawansowany nowotwór trzustki (neuroendocrine tumor), z którym zmagała się w ostatnich latach życia. Diagnoza ta była szokiem dla milionów fanów na całym świecie, którzy śledzili jej walkę z chorobą. Pomimo trudności, artystka starała się zachować godność i aktywność artystyczną tak długo, jak to było możliwe. Jej determinacja w walce z chorobą była kolejnym dowodem jej niezwykłej siły charakteru. Informacja o jej chorobie była trzymana w tajemnicy przez długi czas, co pokazywało jej pragnienie prywatności.

Pogrzeb i żałoba narodowa

Jej śmierć w sierpniu 2018 roku wywołała falę żałoby na całym świecie. Uroczystości pogrzebowe w Detroit miały charakter państwowy, gromadząc liczne osobistości ze świata polityki, kultury i muzyki. Był to wyraz szacunku i uznania dla jej niezapomnianego wkładu w amerykańską muzykę i kulturę. Tłumy fanów zgromadziły się, aby oddać hołd „Królowej Soul”, a jej muzyka rozbrzmiewała na ulicach miasta. Pogrzeb był wzruszającym pożegnaniem z legendą, która na zawsze odcisnęła swoje piętno na historii muzyki. Jej ostatnie pożegnanie było godne jej statusu ikony.

Ciekawostki z życia Arethy Franklin

Nadanie tytułu „Królowej Soul”

Tytuł „Królowej Soul” nie był jedynie pustym sloganem, ale oficjalnie nadany przydomek. W latach 60. XX wieku, podczas występu w Regal Theater w Chicago, prezenter radiowy Pervis Spann symbolicznie nałożył koronę na głowę Arethy Franklin, ogłaszając ją oficjalnie „Królową Soul”. Ten moment stał się kultowy i utrwalił jej pozycję jako niekwestionowanej liderki gatunku. Tytuł ten idealnie oddawał jej dominację i wpływ na muzykę soul.

Znajomości ojca z wpływowymi postaciami

Dom Franklinów w Detroit był miejscem, które regularnie odwiedzały największe postacie tamtych czasów. Ojciec Arethy, C.L. Franklin, przyjaźnił się z takimi legendami jak Martin Luther King Jr., Jackie Wilson czy Sam Cooke. Te bliskie relacje ojca z wpływowymi osobistościami z pewnością kształtowały światopogląd młodej Arethy i dawały jej wczesny wgląd w świat muzyki i aktywizmu. Te znajomości stanowiły dla niej inspirację i budowały fundamenty jej przyszłej kariery.

Wczesne wyzwania z wytwórnią Columbia Records

Mimo ogromnego sukcesu finansowego, który osiągnęła już w połowie lat 60., zarabiając 100 000 dolarów rocznie, Aretha Franklin początkowo zmagała się z brakiem zrozumienia jej talentu przez wytwórnię Columbia Records. Wytwórnia ta nie potrafiła w pełni wykorzystać jej gospelowych korzeni i unikalnego stylu, koncentrując się na bardziej popowych aranżacjach. Dopiero przejście do Atlantic Records pozwoliło jej na uwolnienie pełnego potencjału i nagranie utworów, które na zawsze zmieniły historię muzyki. Ten przykład pokazuje, jak ważny był odpowiedni dobór wytwórni dla rozwoju kariery artysty.

Aretha Franklin pozostawiła po sobie trwałe dziedzictwo jako jedna z najwybitniejszych wokalistek w historii muzyki, której potężny głos i głębokie przesłanie nadal inspirują kolejne pokolenia. Jej życie było świadectwem niezwykłego talentu, siły charakteru i niezłomnego zaangażowania w sprawy społeczne, czyniąc ją nie tylko ikoną muzyki, ale także ważną postacią w walce o równość i sprawiedliwość.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Aretha_Franklin