Epikur: Filozof radości i spokoju. Wpływ na epikureizm.

7

Epikur, urodzony w lutym 341 roku p.n.e. na wyspie Samos, był jednym z najwybitniejszych filozofów starożytnej Grecji. Jego nauki, skoncentrowane na dążeniu do szczęśliwego i wolnego od trosk życia, wywarły trwały wpływ na myśl zachodnią. Filozof, który w wieku około 72 lat zmarł w Atenach w 270 roku p.n.e., założył tam szkołę zwaną „Ogrodzem”, która wyróżniała się otwartością na kobiety i niewolników. Choć jego bogaty dorobek literacki w większości zaginął, zachowane fragmenty jego dzieł i listy pozwalają nam dziś zgłębiać jego bogatą i oryginalną myśl.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na [maj 2024] ma 2365 lat.
• Żona/Mąż: Brak informacji.
• Dzieci: Brak informacji.
• Zawód: Filozof.
• Główne osiągnięcie: Założenie szkoły filozoficznej „Ogród” i rozwinięcie etyki szczęścia, opartej na ataraksji i aponii.

Podstawowe informacje o Epikurze

Epikur urodził się w lutym 341 roku p.n.e. w ateńskiej osadzie na wyspie Samos. Jego przyjście na świat miało miejsce zaledwie siedem lat po śmierci Platona, w końcowym okresie greckiej epoki klasycznej. Prawdziwe imię filozofa, zapisywane w języku starogreckim jako Ἐπίκουρος (Epikouros), można przetłumaczyć jako „pomocnik” lub „sojusznik”. Epikur zmarł w 270 roku p.n.e. w Atenach, dożywając wieku około 72 lat. Okres jego życia przypadał na dynamiczne IV i III stulecie p.n.e., czas intensywnego rozwoju filozofii starożytnej Grecji. Mimo urodzenia na Samos, Epikur posiadał ateńskie obywatelstwo, ponieważ oboje jego rodzice, Neokles i Chairestrate, byli Ateńczykami, a jego ojciec cieszył się pełnią praw obywatelskich.

Życie prywatne i rodzina Epikura

Epikur miał trzech braci: Neoklesa, Chaireidemosa i Aristobulosa. Stanowili oni nie tylko jego najbliższą rodzinę, ale również stali się oddanymi uczniami w założonej przez niego szkole filozoficznej. Ta bliska więź rodzinna i intelektualna doskonale ilustruje znaczenie wspólnoty w jego filozofii. Jako młody człowiek Epikur otrzymał typowe dla tamtych czasów greckie wykształcenie. Przez około cztery lata studiował pod kierunkiem Pamfilosa, platonika mieszkającego na Samos. Paradoksalnie, właśnie te studia, choć dotyczyły platonizmu, stały się fundamentem jego późniejszej, silnej niechęci do tej szkoły filozoficznej. Gdy Epikur osiągnął wiek 18 lat, udał się do Aten, aby odbyć obowiązkową dwuletnią służbę wojskową. W tym czasie jego rodzina została wypędzona z Samos przez Perdikkasa, co zmusiło ich do przeniesienia się do Kolofonu.

Kariera i działalność Epikura

Swoją karierę nauczyciela filozofii Epikur rozpoczął około 311 roku p.n.e. w Mitylenie, mając wówczas około 30 lat. Jego nauki wywołały jednak tak duże napięcia i konflikty w mieście, że został zmuszony do jego opuszczenia. Po tych doświadczeniach, około 306 roku p.n.e. Epikur powrócił do Aten. Tam zakupił posiadłość i założył swoją słynną szkołę filozoficzną, nazwaną „Ogrodzem” (kēpos). Lokalizacja „Ogrodu” była strategiczna – znajdowała się w połowie drogi między dwoma innymi ważnymi ośrodkami filozoficznymi tamtej epoki: Stoą i Akademią. To położenie symbolicznie umiejscawiało jego szkołę w centrum intelektualnego życia Aten.

Szkoła Epikura wyróżniała się na tle epoki niezwykłym, innowacyjnym podejściem do swoich uczniów. Przyjmowano w jej progach zarówno kobiety, wśród których wymienić można Temistę, Leontion i Nikidion, jak i niewolników. Promowano tam życie oparte na samowystarczalności, wspólnym spożywaniu prostych posiłków i kultywowaniu przyjaźni jako najwyższego dobra. Ta otwartość i egalitaryzm stanowiły przełom w ówczesnym świecie akademickim.

Epikur był niezwykle płodnym autorem. Przypisuje mu się napisanie ponad 300 dzieł na różnorodne tematy, choć niestety, większość z nich zaginęła w toku historii. Do naszych czasów przetrwały jedynie trzy jego listy, zbiór cytatów znany jako „Główne nauki” oraz fragmenty traktatu „O naturze”. Te fragmentaryczne zachowane dzieła stanowią jednak klucz do zrozumienia jego złożonej myśli filozoficznej.

Filozofia i osiągnięcia Epikura

Głównym celem filozofii według Epikura było osiągnięcie szczęśliwego, spokojnego życia, wolnego od wszelkiego niepokoju. Kluczowymi elementami tego stanu miały być ataraksja, czyli wolność od wszelkiego strachu, oraz aponia, oznaczająca brak bólu fizycznego. Filozofia epikurejska kładła nacisk na zrozumienie świata i ludzkiej natury, aby móc świadomie kierować swoim życiem ku przyjemności i unikać cierpienia. Ten cel był realizowany poprzez racjonalne podejście do życia i eliminowanie zbędnych lęków.

Kontynuując myśl Demokryta, Epikur twierdził, że świat składa się z niepodzielnych atomów i próżni. Wprowadził jednak kluczową innowację w tej teorii – koncepcję „przypadkowego wychylenia” atomów, zwanego „swerve”. Ta losowość miała wyjaśniać istnienie wolnej woli u ludzi, odchodząc od ścisłego determinizmu. To właśnie dzięki temu mechanizmowi możliwe było podejmowanie wyborów i kształtowanie własnego losu.

Odnośnie bóstw, Epikur nauczał, że bogowie istnieją, ale są istotami całkowicie niezainteresowanymi sprawami ludzkimi. Twierdził, że strach przed bogami jest bezpodstawny, ponieważ nie karzą oni ani nie nagradzają ludzi, pozostając w stanie błogiego spokoju. Ta koncepcja miała na celu uwolnienie ludzi od lęku przed boską interwencją i skupienie się na doczesnym życiu.

W epistemologii, czyli teorii poznania, Epikur stworzył system oparty na trzech kryteriach prawdy: wrażeniach zmysłowych (aisthêsis), uprzednich pojęciach (prolepsis) oraz uczuciach przyjemności i bólu (pathê). Uważał, że nasze zmysły są niezawodnym źródłem wiedzy o świecie, a uczucia stanowią podstawę oceny tego, co dobre i złe. Ten sensualistyczny i empiryczny kierunek w filozofii wyznaczał nowe tory myślenia.

Osobiste cechy i relacje Epikura

Epikur uważał przyjaźń za jedno z największych dóbr i klucz do osiągnięcia szczęścia. W „Ogrodzie” kultywował wspólnotowy styl życia, w którym majątek był wspólny, a relacje między uczniami pozbawione były sztywnej hierarchii. Ta egalitarna atmosfera sprzyjała budowaniu głębokich i trwałych więzi, co było fundamentem jego filozofii społecznej.

Wbrew późniejszym oszczerstwom i przekłamaniom, Epikur prowadził bardzo skromne życie. On i jego uczniowie żywili się głównie chlebem i wodą, rzadko pozwalając sobie na luksusy, takie jak „odrobina sera”. Ta prostota życia była zgodna z jego filozofią unikania nadmiaru i dążenia do umiarkowania, co stanowiło przeciwieństwo hedonizmu w potocznym rozumieniu.

Filozof z wyboru był samoukiem. Gwałtownie zaprzeczał, jakoby inni filozofowie mieli na niego wpływ, nazywając ich „pomieszanymi”. Upierał się przy twierdzeniu, że jest całkowitym samoukiem i jego nauki wypływają z własnych przemyśleń i doświadczeń. Ta postawa podkreśla jego niezależność intelektualną.

Epikur ustanowił również bardzo precyzyjny kalendarz świąt. Obchodził swoje urodziny każdego 20. dnia miesiąca Gamelion, a także wyznaczył specjalne dni pamięci dla swoich braci i współpracowników. Ta dbałość o szczegóły i celebracja ważnych dla niego osób świadczy o jego przywiązaniu do wspólnoty i tradycji.

Kluczowe fakty z życia Epikura

Warto wiedzieć: Epikur urodził się w lutym 341 roku p.n.e., a zmarł w 270 roku p.n.e., żyjąc około 72 lat. Jego prawdziwe imię to Ἐπίκουρος (Epikouros), co oznacza „pomocnik” lub „sojusznik”.

Kariera i działalność:

• Rozpoczął nauczanie ok. 311 r. p.n.e. w Mitylenie, w wieku ok. 30 lat.
• Założył szkołę „Ogród” (kēpos) w Atenach ok. 306 r. p.n.e.
• Szkoła przyjmowała kobiety i niewolników, promując samowystarczalność.
• Napisał ponad 300 dzieł, z których przetrwały nieliczne.

Filozofia i osiągnięcia:

• Cel filozofii: osiągnięcie szczęśliwego życia (ataraksja i aponia).
• Teoria atomistyczna z innowacją „swerve” (przypadkowe wychylenie atomów).
• Bóstwa istnieją, ale nie ingerują w sprawy ludzkie.
• Kryteria prawdy: wrażenia zmysłowe, uprzednie pojęcia, uczucia przyjemności i bólu.

Zdrowie i śmierć Epikura

Epikur zmarł w Atenach w 270 roku p.n.e. w wyniku bardzo bolesnej choroby. Przyczyną jego śmierci była kamica układu moczowego, która powodowała ogromne cierpienie, w tym bolesne oddawanie moczu i czerwonkę. Pomimo niezwykle silnego bólu fizycznego, filozof do ostatniej chwili zachował pogodę ducha. Twierdził, że wspomnienie jego odkryć filozoficznych i osiągnięć równoważy wszelkie fizyczne udręki, jakich doświadczał. Ta postawa wobec cierpienia jest wyrazem głębokiego przekonania o sile rozumu i filozofii w radzeniu sobie z trudnościami życia.

Kontrowersje i dziedzictwo Epikura

W epoce średniowiecza postać Epikura została niesprawiedliwie zniekształcona i przedstawiona w sposób całkowicie odbiegający od rzeczywistości. Powszechnie, choć błędnie, zapamiętano go jako patrona pijaków, rozpustników i żarłoków. Ten negatywny obraz wynikał z niezrozumienia lub celowego fałszowania jego nauk o przyjemności, które zostały sprowadzone do cielesnych rozkoszy, podczas gdy Epikur kładł nacisk na przyjemności duchowe i brak cierpienia. To przekłamanie stanowiło znaczącą przeszkodę w odbiorze jego właściwych idei przez wieki.

Jego idee zostały jednak wskrzeszone w XVII wieku przez Pierre’a Gassendiego, który podjął próbę rehabilitacji filozofa. Później idee Epikura wpłynęły na tak znaczących myślicieli jak John Locke, Robert Boyle czy Karl Marx, pokazując uniwersalność i trwałość jego koncepcji. Jego wpływ na rozwój myśli zachodniej jest nie do przecenienia.

Filozofowi przypisuje się również słynny paradoks dotyczący problemu zła. Jest to argumentacja teologiczna, która stawia pod znakiem zapytania istnienie wszechmocnego, wszechwiedzącego i doskonale dobrego Boga, jeśli zło istnieje na świecie. Jeśli Bóg chce zapobiec złu, a nie może, to nie jest wszechmocny. Jeśli może, a nie chce, to nie jest doskonale dobry. Jeśli ani nie chce, ani nie może, to nie jest ani wszechmocny, ani doskonale dobry. Ten paradoks nadal stanowi przedmiot debat teologicznych i filozoficznych.

Ciekawostki z życia Epikura

Epikur gwałtownie zaprzeczał, jakoby inni filozofowie mieli na niego wpływ, nazywając ich „pomieszanymi”. Upierał się przy twierdzeniu, że jest całkowitym samoukiem, co podkreśla jego niezależność intelektualną i oryginalność myśli.

Filozof ustanowił bardzo precyzyjny kalendarz świąt. Obchodził swoje urodziny każdego 20. dnia miesiąca Gamelion, a także wyznaczył specjalne dni pamięci dla swoich braci i współpracowników. Ta dbałość o szczegóły i celebracja ważnych dla niego osób świadczy o jego przywiązaniu do wspólnoty i tradycji.

Jego prawdziwe imię, Epikouros, oznacza „pomocnika” lub „sojusznika”, co doskonale odzwierciedlało jego rolę jako nauczyciela i mentora dla swoich uczniów, wspierającego ich na drodze do osiągnięcia szczęścia.

Epikur był Ateńczykiem z pochodzenia, mimo że urodził się na wyspie Samos. Jego rodzice, Neokles i Chairestrate, byli Ateńczykami, a ojciec posiadał pełne obywatelstwo ateńskie.

Długość życia Epikura, około 72 lat, pozwoliła mu na stworzenie i rozwinięcie prężnie działającej szkoły filozoficznej, która przetrwała setki lat po jego odejściu, świadcząc o sile i trwałości jego idei.

Podsumowując, kluczową radą Epikura jest dążenie do spokojnego życia poprzez mądre rozumienie świata i eliminowanie zbędnych lęków, co prowadzi do prawdziwego szczęścia i spokoju ducha. Jego filozofia, choć przez wieki błędnie interpretowana, wciąż stanowi inspirację dla poszukujących harmonii i równowagi w życiu.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Epicurus