Marc Chagall, urodzony 7 lipca 1887 roku jako Moishe Shagal, to postać, której nazwisko jest synonimem wybitnego malarstwa i grafiki XX wieku. Pochodzenia żydowskiego, posiadający obywatelstwa rosyjskie i francuskie, Chagall przez całe życie ewoluował artystycznie, stając się ostatnim żyjącym przedstawicielem pierwszej generacji europejskich modernistów. Na 28 marca 2024 roku, artysta miałby 137 lat. Zmarł w Saint-Paul-de-Vence, we Francji, w wieku 97 lat, pozostawiając po sobie dziedzictwo malarskie, którego nie sposób przecenić. Jego twórczość, głęboko zakorzeniona w żydowskim folklorze i wspomnieniach z rodzinnego Witebska, charakteryzuje się niepowtarzalnym, onirycznym stylem, łączącym elementy kubizmu, symbolizmu i fowizmu. W 1915 roku poślubił swoją wielką miłość i muzę, Bellę Rosenfeld, z którą dzielił życie aż do jej śmierci. Chagall przez całe życie pielęgnował wielowymiarową tożsamość, określając się jako artysta rosyjski, francuski, a przede wszystkim – jako świadectwo kultury żydowskiej.
Jego ścieżka artystyczna i życiowa były równie barwne i złożone, jak jego płótna. Od skromnych początków w carskiej Rosji, przez burzliwe czasy rewolucji, paryską bohemę, aż po dramatyczną ucieczkę przed nazistowskim prześladowaniem do Stanów Zjednoczonych, Marc Chagall stworzył dzieła, które do dziś poruszają widza emocjonalnym kolorem i niezwykłą, baśniową wyobraźnią. Jego wszechstronność objawiła się nie tylko w malarstwie, ale także w monumentalnych realizacjach, takich jak scenografie, ceramika czy olśniewające witraże, zdobiące prestiżowe budowle na całym świecie. Choć Picasso słusznie zauważył, że Chagall jest jedynym malarzem rozumiejącym kolor po śmierci Matisse’a, jego styl pozostawał zawsze głęboko osobisty i nierozłącznie związany z jego żydowskimi korzeniami.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: Na 28 marca 2024 roku, artysta miałby 137 lat.
- Żona/Mąż: Bella Rosenfeld (poślubiona w 1915), Valentina Brodsky (poślubiona w 1952).
- Dzieci: Ida Chagall.
- Zawód: Malarz, grafik, scenograf.
- Główne osiągnięcie: Stworzenie unikalnego stylu malarskiego łączącego kubizm, symbolizm i fowizm z żydowskim folklorem; monumentalne witraże i malowidła.
Podstawowe informacje o Marcu Chagallu
Marc Chagall, którego pierwotne imię brzmiało Moishe Shagal, urodził się 7 lipca 1887 roku w Lioznej, niewielkiej miejscowości położonej w pobliżu Witebska, wówczas należącej do Imperium Rosyjskiego. Nazwisko Shagal jest wariantem nazwiska Segal, często spotykanego wśród osób pochodzenia lewickiego w społecznościach żydowskich. Dopiero po swojej przeprowadzce do Francji, artysta przyjął bardziej znane brzmienie – Marc Chagall. Jego życie zakończyło się 28 marca 1985 roku w Saint-Paul-de-Vence we Francji, w wieku 97 lat. Marc Chagall pozostaje w pamięci jako ostatni żyjący artysta z pierwszej generacji europejskich modernistów, którego dzieła wywarły niezatarty wpływ na historię sztuki XX wieku.
Przez całe swoje długie i bogate życie, Marc Chagall pielęgnował złożoną tożsamość narodową i obywatelską. W różnych okresach swojej kariery artystycznej określał się jako malarz rosyjski, francuski, a także jako twórca głęboko związany z kulturą żydowską. Ta wielowymiarowość doskonale odzwierciedlała jego burzliwą ścieżkę życiową, naznaczoną licznymi podróżami i wpływami różnych kręgów artystycznych.
Rodzina i życie prywatne
Marc Chagall był najstarszym z dziewięciorga dzieci Khatskla (Zachara) Shagala i Feige-Ite. Dorastał w domu, w którym koncepcja artystycznego zawodu była zupełnie obca jego rodzinie. Jego ojciec, pracujący dla kupca śledzi, wykonywał niezwykle ciężką fizyczną pracę, którą młody Chagall opisywał jako „pracę galernika”. Pomimo trudnych warunków materialnych, matka artysty, Feige-Ite, odegrała kluczową rolę w jego edukacji. To ona, dzięki przekupieniu dyrektora szkoły kwotą 50 rubli, umożliwiła mu naukę, pokonując obowiązujące wówczas restrykcje dotyczące liczby miejsc dla osób pochodzenia żydowskiego.
W 1915 roku Marc Chagall poślubił Bellę Rosenfeld, którą poznał w rodzinnym Witebsku. Opisywał ją jako swoją bratnią duszę, a Bella stała się jego nieustającą muzą aż do swojej śmierci w 1944 roku, inspirując go do stworzenia wielu jego najpiękniejszych dzieł. Po stracie pierwszej żony, w 1952 roku, Chagall zawarł drugi związek małżeński z Valentiną (Vavą) Brodsky. Towarzyszyła mu ona w późnych latach życia i twórczości, stanowiąc dla niego ważne wsparcie.
Kariera artystyczna i edukacja
Ze względu na swoje żydowskie pochodzenie, początkowa edukacja Marca Chagalla była ograniczona do nauki w żydowskiej szkole religijnej. Dopiero determinacja i determinacja jego matki pozwoliły mu na podjęcie nauki w regularnym gimnazjum. W 1906 roku rozpoczął naukę w szkole carskiego towarzystwa upowszechniania sztuki pod okiem Yehudy Pena w Witebsku. Pen, widząc brak środków finansowych u młodego artysty, uczył go bezpłatnie. W tym samym roku Chagall przeniósł się do Petersburga, miasta z ograniczonym dostępem dla Żydów, korzystając z pożyczonego paszportu.
W latach 1908–1910 Marc Chagall studiował pod okiem Léona Baksta w Szkole Rysunku i Malarstwa Jelizawiety Zwancewej. Tam zetknął się z nowoczesnym projektowaniem scenografii, co miało znaczący wpływ na jego późniejszą twórczość. W 1910 roku artysta wyjechał do Paryża, gdzie zamieszkał w artystycznej kolonii La Ruche, co zapoczątkowało kluczowy etap jego rozwoju artystycznego. Okres ten, trwający do 1914 roku, charakteryzował się skupieniem na emocjonalnym kolorze i eksploracją motywów folklorystycznych. W Paryżu styl Chagalla zyskał uznanie nie tyle wśród malarzy, co wśród wybitnych poetów, takich jak Blaise Cendrars i Guillaume Apollinaire, którzy docenili jego artystyczną oryginalność.
Po powrocie do Rosji i wybuchu rewolucji bolszewickiej, Marc Chagall stał się jednym z czołowych artystów awangardowych. W okresie rewolucji pełnił funkcję komisarza sztuk pięknych w obwodzie witebskim. Założył Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Witebsku oraz Ludową Szkołę Artystyczną, a następnie Akademię Sztuk Pięknych w Witebsku, aktywnie uczestnicząc w życiu artystycznym kraju. W obliczu nadciągającej II wojny światowej i okupacji Francji przez nazistów, w 1941 roku artysta musiał uciekać. Przeniósł się do Nowego Jorku, gdzie spędził siedem lat, kontynuując swoją twórczość z dala od europejskich konfliktów.
Style, techniki i kluczowe dzieła
Twórczość Marca Chagalla wyróżnia się unikalnym, onirycznym stylem, często opisywanym jako „marzenia sennego”. Choć artysta syntetyzował elementy takich nurtów jak kubizm, symbolizm i fowizm, jego prace zawsze pozostawały głęboko zakorzenione w żydowskim folklorze, osobistych wspomnieniach z Witebska i własnych przeżyciach. Pablo Picasso, podziwiając talent Chagalla, mawiał, że po śmierci Matisse’a, Chagall będzie jedynym malarzem, który naprawdę rozumie, czym jest kolor. Artysta charakteryzował się mistrzowskim posługiwaniem się barwą, nadając swoim dziełom niezwykłą intensywność i emocjonalność.
Szczególne miejsce w dorobku artysty zajmują witraże, które przyniosły mu światową sławę. Wśród monumentalnych realizacji można wymienić słynne „Okna Jerozolimskie” stworzone w Izraelu w 1962 roku. Chagall projektował również witraże dla prestiżowych katedr, w tym dla katedr w Reims i Metzu. W 1964 roku stworzył okna dla siedziby ONZ w Nowym Jorku, zatytułowane „Pokój”, symbolizując nadzieję na harmonijne współistnienie narodów. Artysta zajmował się również projektowaniem scenografii i kostiumów, co udowodnił między innymi pracując nad baletem „Aleko” w 1942 roku dla Ballet Theatre of New York. Jego obraz „Skrzypek” z 1912 roku stał się bezpośrednią inspiracją dla tytułu słynnego musicalu „Skrzypek na dachu”. W 1963 roku, na zlecenie André Malraux, Chagall namalował monumentalny plafon w Palais Garnier, paryskiej Operze, dodając jej blasku swoimi wizjami.
Kluczowe daty w karierze Marca Chagalla
- 1906: Rozpoczęcie nauki w studiu Yehudy Pena w Witebsku.
- 1906: Przeprowadzka do Petersburga.
- 1908–1910: Studia pod okiem Léona Baksta w Szkole Rysunku i Malarstwa Jelizawiety Zwancewej.
- 1910–1914: Pierwszy okres paryski, zamieszkanie w kolonii artystycznej La Ruche.
- 1915: Ślub z Bellą Rosenfeld.
- 1941: Ucieczka do Nowego Jorku.
- 1952: Drugie małżeństwo z Valentiną Brodsky.
- 1962: Stworzenie „Okien Jerozolimskich”.
- 1963: Namalowanie plafonu w Operze Paryskiej.
- 1964: Stworzenie okien dla siedziby ONZ w Nowym Jorku.
Kontrowersje i trudne doświadczenia
Dzieciństwo Marca Chagalla naznaczone było traumatycznymi doświadczeniami pogromów. Artysta wspominał moment, gdy w obliczu przemocy musiał zaprzeczyć swojemu żydowskiemu pochodzeniu, aby uniknąć śmierci. Te bolesne przeżycia znalazły odzwierciedlenie w jego twórczości, nadając jej głębię i poruszający wymiar emocjonalny. W latach 30. XX wieku, wraz z dojściem nazistów do władzy, twórczość Chagalla została uznana za „sztukę zdegenerowaną”. Jego prace były usuwane z niemieckich muzeów, a niektóre z nich nawet spalono, co zmusiło artystę do ucieczki z Europy.
Grabież dzieł sztuki przez nazistów dotknęła również prace Chagalla, co skutkowało późniejszymi procesami o restytucję skradzionych obrazów. Te trudne doświadczenia stanowiły integralną część jego burzliwego życia, ale jednocześnie wzmocniły jego determinację w tworzeniu i przekazywaniu wartości artystycznych.
Warto wiedzieć: Nazistowska kampania przeciwko sztuce „zdegenerowanej” zmusiła wielu artystów, w tym Marca Chagalla, do opuszczenia Europy i poszukiwania schronienia w innych krajach, co miało znaczący wpływ na globalny rozwój sztuki XX wieku.
Ciekawostki
Marc Chagall był postacią niezwykle złożoną, o szerokich zainteresowaniach. Był aktywnym członkiem nieregularnej loży wolnomularskiej Wielki Orient Ludów Rosji. Miasto jego dzieciństwa, Witebsk, było określane przez malarza Ilję Repina jako „Rosyjskie Toledo”, co na zawsze ukształtowało wizualną wyobraźnię młodego Chagalla. Co ciekawe, dom w Witebsku, w którym dorastał artysta, przetrwał zniszczenia wojenne i obecnie mieści w sobie Muzeum Marca Chagalla, stanowiąc żywe świadectwo jego korzeni.
Marc Chagall, jako jeden z najwybitniejszych artystów XX wieku, pozostawił po sobie dzieła o niezrównanej wartości artystycznej i emocjonalnej. Jego zdolność do syntezy osobistych doświadczeń z bogactwem żydowskiej kultury, w połączeniu z mistrzostwem w posługiwaniu się kolorem, uczyniła go postacią wybitną i niepowtarzalną w historii sztuki. Jego życie jest inspirującym przykładem tego, jak ważne jest pielęgnowanie własnej tożsamości i czerpanie siły z korzeni, nawet w obliczu największych życiowych trudności.
Często Zadawane Pytania (FAQ)
Jakie są najważniejsze dzieła Marcu Chagalla?
Do najważniejszych dzieł Marcu Chagalla zalicza się „Ja i moja wioska”, „Urodziny” oraz cykle prac stworzonych dla paryskich teatrów i synagog. Warto również wspomnieć o jego monumentalnych witrażach.
Jakiej narodowości był Marc Chagall?
Marc Chagall był pochodzenia rosyjskiego, a konkretnie żydowskiego. Całe życie czuł silne więzi ze swoją kulturą i tradycją, co często odzwierciedlało się w jego twórczości.
Gdzie są obrazy Chagalla?
Obrazy Marcu Chagalla znajdują się w wielu prestiżowych muzeach na całym świecie, takich jak Muzeum Narodowe im. Pabla Picassa w Barcelonie, Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Nowym Jorku czy Centre Pompidou w Paryżu. Dzieła te są również prezentowane w galeriach i prywatnych kolekcjach.
W jakim stylu malował Chagall?
Styl Marcu Chagalla jest trudny do jednoznacznego zaklasyfikowania, ponieważ swobodnie czerpał z wielu nurtów. Jest on często określany jako malarz postimpresjonistyczny, symbolistyczny, a także jako twórca inspirowany kubizmem i surrealizmem.
Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Marc_Chagall
