Tamerlan: Timur Chromy, twórca imperium władca Samarkandy

5

Tamerlan, znany również jako Timur Chromy, to postać epokowa, której panowanie w XIV wieku odcisnęło trwałe piętno na historii Azji i Bliskiego Wschodu. Urodzony w latach 20. XIV wieku w pobliżu dzisiejszego Shahrisabz w Uzbekistanie, wywodził się z turko-mongolskiej konfederacji plemiennej Barlas. Na dzień dzisiejszy, na koniec 2023 roku, Tamerlan miałby około 687 lat. Pomimo swojej bezwzględności na polu bitwy, Tamerlan był również mecenasem sztuki i nauki, inicjując okres rozkwitu znanego jako Renesans Timuridzki. Jego potomkowie, w tym słynny astronom Ulugh Beg i założyciel Imperium Mogołów Babur, kontynuowali jego dziedzictwo w różnych zakątkach świata.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Około 687 lat (na koniec 2023 roku)
• Żona/Mąż: Główną małżonką była Saray Mulk Khanum. Posiadał liczne żony.
• Dzieci: Posiadał liczne potomstwo, w tym synów i wnuków, którzy odegrali znaczącą rolę w historii.
• Zawód: Zdobywca, wódz, założyciel imperium, mecenas sztuki i nauki.
• Główne osiągnięcie: Stworzenie potężnego Imperium Timuridzkiego, które rozciągało się od Azji Środkowej po Bliski Wschód, oraz pozostanie niepokonanym w bitwie.

Podstawowe informacje o Tamerlanie

Prawdziwe imię, tytulatura i pochodzenie

Tamerlan, którego prawdziwe imię brzmiało Timur (co w języku czagatajskim oznacza „Żelazo”), nosił również takie tytuły jak Shuja-ud-din Timur, Shihab-e-Qiran Amir Timur Gurqani, a także Beg, Sultan, Guregen (zięć chanów) i Ghazi (wojownik islamu). Wywodził się z turko-mongolskiej konfederacji plemiennej Barlas. Jego biegła znajomość języków, w tym czagatajskiego, mongolskiego i perskiego, świadczyła o jego wszechstronności kulturowej i umiejętnościach politycznych.

Data i miejsce urodzenia

Dokładna data narodzin Tamerlana nie jest definitywnie ustalona, jednakże szacuje się, że przyszedł na świat w latach 20. XIV wieku. Jego narodziny miały miejsce w okolicach miasta Kesz, które dziś znane jest jako Shahrisabz w Uzbekistanie, niedaleko Samarkandy, przyszłej stolicy jego imperium.

Data i okoliczności śmierci

Tamerlan zmarł 17 lub 18 lutego 1405 roku w miejscowości Farab. Jego śmierć nastąpiła w trakcie przygotowań do ambitnej kampanii wojskowej przeciwko dynastii Ming w Chinach, która nigdy nie została zrealizowana. Od jego zgonu minęło około 621 lat.

Miejsce pochówku

Ciało Tamerlana spoczywa w imponującym mauzoleum Gur-e-Amir w Samarkandzie, Uzbekistan. Budowla ta stała się nie tylko jego grobowcem, ale również nekropolią jego dynastii, podkreślając jego centralną rolę w historii Timuridów.

Pochodzenie etniczne i językowe

Pochodzenie Tamerlana z turko-mongolskiej konfederacji plemiennej Barlas miało istotny wpływ na jego tożsamość i polityczną wizję odnowienia potęgi mongolskiej. Był poliglotą, władającym językami czagatajskim i mongolskim, a także perskim, który wykorzystywał w korespondencji dyplomatycznej.

Życie osobiste i rodzinne Tamerlana

Główna małżonka i harem

Główną małżonką Tamerlana była Saray Mulk Khanum. Zgodnie z ówczesnymi zwyczajami, posiadał on rozbudowany harem, w skład którego wchodziły również takie kobiety jak Chulpan Mulk Agha, Aljaz Turkhan Agha, Tukal Khanum, Dil Shad Agha i Touman Agha. Posiadanie licznych żon było wyrazem jego potęgi i statusu.

Słynni potomkowie

Dziedzictwo Tamerlana przetrwało w jego potomkach. Jego wnuk, Ulugh Beg, był wybitnym astronomem i sułtanem rządzącym Azją Środkową. Natomiast jego pra-pra-pra-wnuk, Babur, w 1483 roku założył potężne Imperium Mogołów w Indiach.

Kariera wojskowa i panowanie Tamerlana

Początek panowania i koronacja

Tamerlan objął kontrolę nad zachodnim Chanatem Czagatajskim w 1370 roku. Jego oficjalna koronacja na Amira Imperium Timuridów miała miejsce 9 kwietnia 1370 roku w mieście Balch, symbolizując narodziny jego potężnego imperium.

Zasięg terytorialny imperium

Imperium Timuridów u szczytu potęgi obejmowało tereny dzisiejszego Afganistanu, Iranu i Azji Środkowej, czyniąc Tamerlana najpotężniejszym władcą w ówczesnym świecie muzułmańskim. Jego wpływy sięgały jednak znacznie dalej.

Niepokonany wódz

Tamerlan jest powszechnie uznawany za jednego z najwybitniejszych taktyków w historii wojskowości, pozostając niepokonanym w bitwie przez całą swoją karierę wojskową od 1370 do 1405 roku. Jego strategiczny geniusz i umiejętności dowódcze były kluczowe dla jego sukcesów.

Najważniejsze kampanie i bitwy

Kariera Tamerlana to pasmo zwycięstw. Do jego najważniejszych kampanii należą: zwycięstwo pod Ankarą w 1402 roku, gdzie pokonał Imperium Osmańskie; zdobycie Delhi w 1398 roku; wielokrotne zdobycie Bagdadu; oraz zdobycie Damaszku w 1400 roku. Prowadził również liczne kampanie przeciwko Złotej Ordzie.

Metody prowadzenia wojny

Metody prowadzenia wojny przez Tamerlana były niezwykle skuteczne, ale jednocześnie charakteryzowały się ogromną brutalnością. Jego kampanie doprowadziły do śmierci milionów ludzi, a praktyki takie jak budowanie wież z głów pokonanych wrogów budziły powszechny strach.

Dziedzictwo, kultura i religia Tamerlana

Patronat nad sztuką

Mimo swojej okrutności, Tamerlan był wielkim mecenasem kultury i nauki, wspierając intelektualistów i poetów epoki, takich jak Ibn Chaldun czy Hafez.

Renesans Timuridzki

Panowanie Tamerlana zapoczątkowało okres rozkwitu kulturalnego znanego jako Renesans Timuridzki, charakteryzujący się postępem w architekturze, sztuce, literaturze i nauce, ze Samarkandą jako jego centrum.

Legitymizacja religijna

Tamerlan aktywnie wykorzystywał islam do uzasadniania swoich podbojów, tytułując się „Mieczem Islamu”, choć jego działania często uderzały w inne państwa muzułmańskie.

Wizja polityczna

Tamerlan widział siebie jako odnowiciela potęgi Imperium Mongolskiego i spadkobiercę Czyngis-chana, dążąc do przywrócenia dawnej chwały mongolskich podbojów. Jego wizja polityczna opierała się na sile militarnej i dominacji.

Zdrowie i wygląd Tamerlana

Rekonstrukcja twarzy

Badania antropologiczne przeprowadzone przez Michaiła Gierasimowa na podstawie czaszki Tamerlana doprowadziły do naukowej rekonstrukcji jego mongoloidalnych rysów twarzy.

Przydomek „Chromy”

Tamerlan znany jest również pod przydomkiem Timur Chromy (Timur-i Lang, Tamerlane), wynikającym z ran odniesionych w młodości, które spowodowały trwałe kalectwo. Pomimo tego, nie przeszkodziło mu to w zostaniu jednym z najgroźniejszych dowódców.

Kontrowersje i ciekawostki związane z Tamerlanem

Klątwa grobowca

Legenda o klątwie grobowca Tamerlana mówi o związku otwarcia jego grobu przez radzieckich naukowców w czerwcu 1941 roku z niemiecką inwazją na ZSRR (Operacja Barbarossa), co dodaje tajemniczości jego postaci.

Relacje z Europą

Władcy europejscy widzieli w Tamerlanie potencjalnego sojusznika przeciwko Imperium Osmańskiemu, a jego zwycięstwo pod Ankarą w 1402 roku na krótko osłabiło tureckie zagrożenie.

Ostatni wielki koczownik

Tamerlan jest powszechnie uznawany za ostatniego z wielkich koczowniczych zdobywców Wielkiego Stepu, a jego upadek utorował drogę do powstania imperiów prochu.

Kluczowe daty z życia Tamerlana

Choć dokładna data urodzenia Tamerlana nie jest precyzyjnie znana, jego życie i panowanie można scharakteryzować poprzez kluczowe wydarzenia:

• Lata 20. XIV wieku: Szacowana data urodzenia Tamerlana.
• 1370 rok: Timur przejął kontrolę nad zachodnim Chanatem Czagatajskim.
• 9 kwietnia 1370 roku: Oficjalna koronacja Tamerlana na Amira Imperium Timuridów w Balch.
• 1398 rok: Zdobycie Delhi przez Tamerlana.
• 1400 rok: Zdobycie Damaszku przez Tamerlana.
• 1402 rok: Spektakularne zwycięstwo Tamerlana pod Ankarą nad Imperium Osmańskim.
• 17 lub 18 lutego 1405 roku: Śmierć Tamerlana w miejscowości Farab.

Najważniejsze kampanie i podboje Tamerlana

Tamerlan, znany jako wielki wódz i zdobywca, przeprowadził liczne kampanie wojskowe, które znacząco wpłynęły na kształt ówczesnego świata. Jego armia, często opisywana jako 150-tysięczna, była narzędziem jego potęgi. Oto niektóre z jego kluczowych działań:

• Kampanie przeciwko Złotej Ordzie i Tochtamyszowi.
• Podbój Chorezmu.
• Kampanie w Mogolistanie.
• Zwycięstwo nad Husejnem i przejęcie władzy w Mawarnahru.
• Podporządkowanie sobie różnych państw i regionów, w tym Iraku.
• Wyprawy prowadzące do zdobycia miast takich jak Delhi, Bagdad, Damaszek i Ankara.
• Przygotowania do ataku na Chiny, które przerwała jego śmierć.

Potomkowie Tamerlana

Dziedzictwo Tamerlana przetrwało dzięki jego potomkom, którzy odegrali znaczącą rolę w historii:

• Ulugh Beg: Wnuk Tamerlana, znany astronom i sułtan, który rządził Azją Środkową w latach 1411–1449.
• Babur: Pra-pra-pra-wnuk Tamerlana, założyciel potężnego Imperium Mogołów w Indiach w 1483 roku.

Tytuły i władza Tamerlana

Tamerlan posiadał szereg tytułów, które podkreślały jego pozycję i wpływy:

• Timur: Jego prawdziwe imię, oznaczające „Żelazo”.
• Shuja-ud-din Timur: Pełne imię.
• Shihab-e-Qiran Amir Timur Gurqani: Imię panowania.
• Beg: Tytuł wodza lub pana.
• Sultan: Tytuł władcy.
• Guregen: Oznacza zięcia chanów, co podkreślało jego powiązania z potęgą mongolską.
• Ghazi: Wojownik islamu, podkreślający jego rolę w propagowaniu wiary.

Warto wiedzieć: Tamerlan był ostatnim z wielkich koczowniczych zdobywców Wielkiego Stepu. Jego upadek utorował drogę do powstania tzw. islamskich imperiów prochu w XVI i XVII wieku.

Kluczowe kampanie i bitwy Tamerlana

Warto wiedzieć: Timur widział siebie jako odnowiciela Imperium Mongolskiego i spadkobiercę Czyngis-chana, dążąc do przywrócenia dawnej chwały mongolskich podbojów, mimo że sam był silnie zturkizowany.

Podsumowując, Tamerlan, który na dzień dzisiejszy miałby około 687 lat, pozostaje jedną z najbardziej fascynujących i kontrowersyjnych postaci historycznych. Jego nieporównywalne osiągnięcia militarne, połączone z mecenatem kulturalnym i złożonym dziedzictwem, sprawiają, że jego wpływ na kształtowanie świata w XIV wieku jest niezaprzeczalny.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Timur